Człowiek homo sapiens.
W schyłkowym okresie paleolitu, czyli ok. 12 tys. lat temu, w Górach Świętokrzyskich pojawili się łowcy reniferów [homo sapiens – typologicznie człowiek współczesny), którzy na swe siedziby wybierali miejsca suche, najczęściej piaszczyste wydmy. Świadczą o tym wykopaliska archeologiczne na słynnym stanowisku „Rydno” w dolinie rzeki Kamiennej między Skarżyskiem-Kamienną a Wąchockiem. Już w tak odległych czasach podjęto tu eksploatację hematytu – rudy żelaza o czerwonej barwie. Używano jej do produkcji barwnika, być może o kultowym znaczeniu – barwnik czerwony jak krew. Wiele ziaren hematytu pochodzących z „Rydna” odkryto na terenie obozowisk pod Otwockiem i Łęczycą, datowanych na dziewiąte tysiąclecie p.n.e. Przypuszcza się nawet, że w poszukiwaniu tego towaru w pobliże dzisiejszego Skarżyska dociera ły obce grupy z tak odległych stron jak Zelandia i Skania. Można więc śmiało uznać, że właśnie na terenie „Rydna” i ok. 12 tys lat temu rozpoczął się rozwój przemysłu w regionie świętokrzyskim.